Egzorcyzmy Na Ekranie - Te Filmy Ujawniają Mocne i Słabe Strony Tematu

Egzorcyzmy Na Ekranie - Te Filmy Ujawniają Mocne i Słabe Strony Tematu
Autor Borys Wójcik
Borys Wójcik25.08.2023 | 9 min.

Tematyka egzorcyzmów w kinie przez lata

Egzorcyzmy od dawna pobudzały wyobraźnię twórców filmowych i widzów. Ten kontrowersyjny temat już od początków kina stanowił atrakcyjny motyw fabularny, pozwalający zgłębić mroczne obszary ludzkiej psychiki. Choć pierwsze produkcje poruszające wątek opętania pojawiły się jeszcze w epoce niemych filmów, to dopiero lata 60. i 70. XX wieku przyniosły prawdziwy boom na horrory o egzorcyzmach. Kultowe dziś tytuły, jak „Egzorcysta” Williama Friedkina z 1973 roku z Ellen Burstyn i Lindą Blair czy „Opętanie” Andrzeja Żuławskiego z 1975 roku z Sami Freyem i Malgorzatą Braunek, na zawsze wpisały się do kanonu gatunku i zdefiniowały sposób przedstawiania opętań na ekranie na kolejne dekady.

Popularność tematu na przestrzeni dekad

Lata 80. i 90. przyniosły kontynuacje kinowych hitów sprzed lat i liczne produkcje, które próbowały powielić ich sukces fabularny i kasowy. Widzowie wciąż chętnie oglądali horrory o opętanych, szukając coraz mocniejszych wrażeń i dreszczyku emocji. Jednocześnie w kinie zachodnim modne stało się czerpanie z folkloru i przesądów lokalnych kultur, co zaowocowało np. falą azjatyckich filmów o egzorcyzmach. Z kolei lata 00. i 10. XXI wieku to czas ponownego wzrostu popularności demonologicznych historii, czego przykładem może być chociażby duży sukces „Naznaczonych” czy „Obecności”. Tematyka przemocy, terroru i okrucieństwa stała się wpisana w DNA współczesnego kina grozy.

Najważniejsze tytuły na przestrzeni lat

Analizując historię filmów o egzorcyzmach, warto zwrócić uwagę na te produkcje, które wniosły coś nowego do gatunku i zdefiniowały pewne motywy na lata. Oprócz wspomnianych już „Egzorcysty” i „Opętania”, do kanonu demonologicznego kina zaliczyć trzeba m.in. „Lśnienie” Kubricka z 1980 roku z kreacją Jacka Nicholsona, „Hellraiser” Barkera z 1987 roku, który wprowadził wątek puzzleboxu, „Dziedzictwo” Hollanda z 1990 z origami ruszającym się samoistnie czy „Naznaczonych” Wana z 1999 roku z logiem demona Bafometa. Każdy z tych filmów wniósł coś charakterystycznego i rozpoznawalnego.

Ewolucja sposobu przedstawiania egzorcyzmów

Z perspektywy czasu widać też wyraźną ewolucję w sposobie ukazywania opętań na dużym ekranie. Kino lat 60. i 70. epatowało brutalnością, stawiając na szok i sensację. Potem przyszedł czas na bardziej subtelne i psychologiczne ujęcie tematu, by pod koniec XX wieku ponownie postawić na drastyczne sceny. We współczesnych horrore demonologicznych duży nacisk kładzie się na warstwę wizualną i efekty specjalne. Zmieniały się konwencje, jednak egzorcyzmy wciąż pobudzają wyobraźnię twórców i publiki.

Kontrowersje wokół przedstawiania egzorcyzmów

Oskarżenia o epatowanie okrucieństwem

Już od lat 70. filmy przedstawiające dramatyczne sceny opętań i brutalnych egzorcyzmów spotykały się z ostrą krytyką ze strony części środowisk. Zarzucano im epatowanie przemocą, szerzenie okrucieństwa i demoralizację widzów. Głośne stały się protesty przeciwko „Egzorcyście” i żądania wycofania go z kin. Podobne kontrowersje wzbudzały późniejsze produkcje, jak np. „Dziedzictwo”, oskarżane o propagowanie satanizmu. Twórcy tłumaczyli się artystyczną wizją i metaforycznym przesłaniem swych dzieł.

Zarzuty o promowanie wierzeń szkodliwych społecznie

Częstym argumentem przeciwko filmom o egzorcyzmach był też zarzut, że promują one przesądy szkodliwe społecznie i zacofane, jak wiara w opętanie czy działanie diabła. Protestujący przeciwko takim obrazom uznawali je za zagrożenie dla racjonalnego i nowoczesnego społeczeństwa. Z kolei twórcy bronili się, że ich celem jest raczej analiza archetypów ludzkich lęków, a nie gloryfikowanie zabobonów.

Problem z etycznym aspektem takich produkcji

Kolejnym problemem natury etycznej było ukazywanie osób chorych psychicznie jako „opętanych” i poddawanie ich brutalnym pseudoegzorcyzmom. Protestowano, że jest to nieetyczne i piętnujące wobec osób z zaburzeniami. Z drugiej strony argumentowano, że filmy te pokazują raczej dramat ludzi uwikłanych w sytuacje, których nie rozumieją, i nie mają na celu oceny czy stygmatyzacji.

Próby stworzenia obiektywnego obrazu

Odejście od sensacji na rzecz rzetelności

W odpowiedzi na głosy krytyki, w latach 80. i 90. pojawiło się kilka głośnych produkcji, które próbowały ukazać tematykę egzorcyzmów w sposób bardziej zniuansowany i rzetelny. Reżyserzy sięgnęli po opinie konsultantów - psychologów i teologów, by uniknąć błędów i uproszczeń. Starano się odejść od epatowania okrucieństwem na rzecz głębszego spojrzenia. Przykładem może być chociażby „Opętanie w Connecticut” z 2009 roku.

Podkreślanie aspektów psychologicznych

W nurcie tym za akcentowano psychologiczny wymiar opętań, analizując stany chorobowe i zaburzenia bohaterów. Pokazywano dramat osób cierpiących na schizofrenię czy epilepsję, błędnie uznawanych za opętanych. Filmowcy sięgali po wiedzę psychiatrów, by lepiej oddać stany psychicznemu rozchwiania postaci. Przykładem może być głośny „Emily Rose” z 2005 roku łączący wątki sądowe z demonologicznymi.

Przedstawianie perspektywy egzorcysty

Innym zabiegiem było pokazanie dramatu samego egzorcysty, rozdartego w wierze i zmagającego się z wątpliwościami. W filmach takich jak „Rytuał” z 2011 roku czy „Deliver Us from Evil” z 2014 roku ukazano dylematy księży przeprowadzających obrzędy. Miało to na celu obiektywizację i pełniejsze spojrzenie na problem.

Znaczenie efektów specjalnych i budowanie nastroju

Egzorcyzmy Na Ekranie - Te Filmy Ujawniają Mocne i Słabe Strony Tematu

Wykorzystanie efektów do budowania napięcia

Niezmiernie istotnym elementem filmów o egzorcyzmach, zwłaszcza tych nowszych, jest warstwa wizualna i zastosowanie efektów specjalnych. To one w dużej mierze budują nastrój grozy i napięcie seansu. Efekty dźwiękowe i obrazy deformacji ciała opętanych wywołują u widza lęk i przerażenie. Zwłaszcza mocno sugestywne sceny lewitacji czy "przemiany" budzą grozę.

Sugestywne oddanie opętania i egzorcyzmu

Dzięki CGI możliwe stało się bardzo realistyczne i plastyczne oddanie stanów opętania, wizji i koszmarów dręczących bohaterów. Pokazanie np. demonów i upiorów atakujących ofiarę czy gwałtownych reakcji na obrzędy stało się łatwiejsze i bardziej sugestywne. To pozwoliło oddziaływać na podświadomość widza i angażować go emocjonalnie.

Immersja widza dzięki efektom specjalnym

Ogólnie rzecz biorąc, nowoczesne efekty specjalne pozwoliły zanurzyć widza w świecie przedstawionym, sprawić by mocniej identyfikował się z bohaterami i przeżywał razem z nimi horror sytuacji. Dzięki immersji łatwiej o uzyskanie zamierzonego efektu grozy i napięcia podczas seansu. To kluczowe dla oddziaływania tego typu filmów.

Aktorstwo jako klucz do wiarygodności

Dobór aktorów kluczowy dla przekazania tematu

Kolejnym niezwykle istotnym elementem wpływającym na odbiór filmów o egzorcyzmach jest gra aktorska, dobór obsady i kreacje bohaterów. Aby oddać dramatyzm i wiarygodność historii kluczowe jest zaangażowanie utalentowanych aktorów potrafiących wyrazić złożone emocje postaci. Widz musi uwierzyć w przeżycia bohaterów.

Praca nad kreacją postaci jako wyzwanie

Stworzenie przekonującej kreacji opętanego czy opętanej, z wszystkimi niuansami zachowań i reakcji, to ogromne wyzwanie aktorskie. Równie trudne jest oddanie rozterek egzorcysty zmagającego się z wątpliwościami. Dlatego rolę tę powierza się zwykle doświadczonym aktorom o szerokim wachlarzu umiejętności.

Najlepsze role aktorskie w filmach o egzorcyzmach

W historii kina zapisały się takie kreacje aktorskie jak Linda Blair w „Egzorcyście”, Jack Nicholson w „Lśnieniu”, Izabella Scorupco w „Naznaczonych” czy Anthony Hopkins w „Rytuale”. Aktorzy ci potrafili w niezwykle sugestywny i przekonujący sposób sportretować opętanych bądź egzorcystów. Doceniono wysoki poziom gry aktorskiej.

Wpływ takich produkcji na odbiorców

Oddziaływanie na wyobraźnię i emocje widzów

Nie ulega wątpliwości, że filmy o egzorcyzmach wywierają silne wrażenie na widzach i potrafią intensywnie oddziaływać na ich wyobraźnię oraz emocje. Mocne sceny, sugestywne obrazy i przekonująca gra aktorska sprawiają, że widzowie angażują się w fabułę i mocno przeżywają seans. To doceniane, ale i krytykowane przez przeciwników takich produkcji.

Możliwość wywoływania kontrowersji i dyskusji

Siła oddziaływania filmów demonologicznych powoduje, że od lat wywołują one kontrowersje i burzliwe dyskusje wokół ich wymowy i wpływu na odbiorców. Niektórzy widzą w nich zagrożenie, inni doceniają walory artystyczne i metaforyczny, symboliczny wymiar. Bez wątpienia pobudzają do refleksji i dialogu społecznego.

Zagrożenia Podsumowanie

Podsumowanie

Podsumowując, tematyka egzorcyzmów od dziesięcioleci pobudza wyobraźnię twórców filmowych i widzów, choć rodzi też kontrowersje. Produkcjom z tego nurtu zarzucano epatowanie okrucieństwem i promowanie zabobonów. Jednak miały one też ambicje pokazania problemu w sposób obiektywny i zniuansowany. Bez względu na ocenę, filmy o egzorcyzmach niewątpliwie potrafią mocno oddziaływać na emocje odbiorców. Pozostają fascynującym i intrygującym tematem kina grozy.

Najczęstsze pytania

Do kanonu demonologicznego kina zalicza się przede wszystkim takie tytuły, jak „Egzorcysta”, „Opętanie”, „Lśnienie”, „Hellraiser”, „Dziedzictwo” czy „Naznaczeni”. Wnieśli coś nowego i charakterystycznego dla gatunku.

Główne zarzuty to epatowanie przemocą, promowanie zabobonów i nieetyczne przedstawianie osób psychicznie chorych jako opętanych. Krytycy widzą w nich zagrożenie dla nowoczesnego społeczeństwa.

Kino lat 60. i 70. epatowało brutalnością, później nastąpił zwrot ku psychologii, by pod koniec XX w. wrócić do drastycznych scen. Dziś kładzie się nacisk na warstwę wizualną i CGI.

Aby oddać dramatyzm opętań kluczowe jest zaangażowanie utalentowanych aktorów, którzy w przekonujący sposób stworzą kreację postaci. Widz musi uwierzyć w ich przeżycia.

Krytycy argumentują, że filmy te mają zbyt silny, szkodliwy wpływ na emocje i wyobraźnię, szerząc zabobony. Inni bronią ich walorów symbolicznych i artystycznych.

5 Podobnych Artykułów

  1. Wybór idealnego fotela do gabinetu psychologa
  2. Budowa domu na terenach wysokowodnych: co warto wiedzieć przed rozpoczęciem prac
  3. Firany laserowe - jak wybrać najlepsze wzory i długości?
  4. Jakie fundamenty wybrać pod dom jednorodzinny? Tani sposób na trwałą inwestycję
  5. Oświetlenie w Służbie Suspensu - Jak Gra Światłem i Cieniem Wzmaga Napięcie w Horrorze
tagTagi
shareUdostępnij artykuł
Autor Borys Wójcik
Borys Wójcik

Cześć! Jestem pasjonatem kina od dziecka i uwielbiam dzielić się swoją miłością do filmów oraz seriali z innymi. Na tym blogu znajdziesz recenzje najnowszych produkcji, ciekawe analizy filmowych trendów i wiele więcej. Odkrywaj ze mną fascynujący świat kinematografii i poznawaj nowe tytuły, które warto obejrzeć. Razem odkryjemy, dlaczego film to sztuka, która potrafi poruszyć serca i umysły.

Oceń artykuł
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
rating-fill
Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Komentarze(0)

email
email

Polecane artykuły